Een kerk, moskee, synagoge of ander gebedshuis is een bijzonder gebouw, ook als het over energie en regelgeving gaat. Sinds 29 mei 2026 is de energielabelplicht op een aantal punten aangescherpt, onder meer voor monumenten. Veel kerkbesturen en eigenaren vragen zich daardoor af of zij nu ook een energielabel moeten hebben. In dit artikel leest u hoe de labelplicht in 2026 uitpakt voor gebouwen die worden gebruikt voor erediensten, wanneer een uitzondering geldt en op welk moment een label toch verplicht of verstandig kan zijn.

Gebouwen voor erediensten zijn uitgezonderd

De energielabelplicht kent een aantal vaste uitzonderingen. Een daarvan geldt specifiek voor gebouwen die worden gebruikt voor erediensten en religieuze activiteiten. Denk aan kerken, moskeeen, synagogen en andere gebedshuizen. Voor deze gebouwen is bij verkoop of verhuur geen energielabel nodig, zolang het gebouw daadwerkelijk voor de eredienst in gebruik is. De uitzondering is namelijk gekoppeld aan het gebruik van het gebouw, niet aan het type organisatie dat eigenaar is. Naast gebedshuizen kent de regeling nog andere uitzonderingen, bijvoorbeeld voor gebouwen zonder verwarming of koeling, voor tijdelijke bouwwerken en voor vrijstaande gebouwen kleiner dan vijftig vierkante meter.

Wat is er sinds 29 mei 2026 veranderd?

Op 29 mei 2026 is de energielabelplicht uitgebreid naar beschermde monumenten. Tot die datum waren monumenten vrijgesteld van het label. Sindsdien geldt: wordt een monument verkocht, verhuurd of wordt een huurcontract verlengd, dan moet er in principe een geldig energielabel zijn, net als bij andere gebouwen. Deze wijziging komt voort uit de herziene Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen. Voor eigenaren van monumentale panden is dit een belangrijke verandering, want het label kan gevolgen hebben voor de manier waarop het pand wordt verkocht of verhuurd. Meer hierover leest u in ons artikel over het vernieuwde energielabel sinds 29 mei 2026.

En als een kerk of gebedshuis ook een monument is?

Veel kerken zijn een rijksmonument of een gemeentelijk monument. Dan lijken twee regels met elkaar te botsen: de uitzondering voor erediensten aan de ene kant en de nieuwe labelplicht voor monumenten aan de andere kant. Het uitgangspunt is dat de uitzondering voor erediensten leidend blijft zolang het gebouw voor de eredienst in gebruik is. Een monumentale kerk die nog steeds als kerk functioneert, valt dus onder de uitzondering voor gebedshuizen en heeft om die reden geen energielabel nodig, ook al is de aparte monumentenvrijstelling vervallen. De monumentenwijziging raakt vooral monumenten die niet onder een andere uitzondering vallen.

Een eerlijke kanttekening is hier op zijn plaats: de exacte uitleg van deze samenloop wordt op dit moment nog door de overheid uitgewerkt en op onderdelen verduidelijkt. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werkt de veelgestelde vragen hierover nog bij. Twijfelt u over uw specifieke situatie, bijvoorbeeld bij gedeeltelijk of gemengd gebruik van het gebouw, laat dit dan vooraf toetsen in plaats van uit te gaan van een aanname.

Let op bij herbestemming van een kerk

De uitzondering vervalt op het moment dat een gebouw niet langer voor de eredienst wordt gebruikt. Steeds meer kerken krijgen een nieuwe bestemming, bijvoorbeeld als woning, appartementencomplex, kantoor, horeca of evenementenlocatie. Zodra het gebruik verandert, verdwijnt de grondslag voor de uitzondering. Vanaf dat moment gelden de normale regels voor het gebouwtype dat ervoor in de plaats komt. Wordt een kerk verbouwd tot woningen, dan is bij verkoop of verhuur van die woningen een energielabel voor woningen nodig. Wordt de kerk een kantoor of andere bedrijfsruimte, dan gelden de regels voor utiliteitsbouw, inclusief de labelplicht op het transactiemoment. En omdat de monumentenvrijstelling sinds 29 mei 2026 is vervallen, kunt u zich bij een herbestemd monument niet meer op die vrijstelling beroepen. Plan de energielabelopname daarom mee in het herbestemmingstraject, zodat u niet op het laatste moment voor verrassingen komt te staan. Meer over de regels voor bedrijfsmatige panden leest u op onze pagina over energielabels voor bedrijven.

Waarom inzicht in de energieprestatie toch loont

Ook zonder wettelijke labelplicht is inzicht in het energiegebruik voor een kerk of gebedshuis vaak waardevol. Veel gebedshuizen zijn groot, hoog en van oorsprong slecht geisoleerd, waardoor de stookkosten fors kunnen oplopen. Een energielabel of, beter nog, een maatwerkadvies laat zien waar de grootste warmteverliezen zitten en welke maatregelen het meeste opleveren. Dat kan gaan om isolatie van het dak, kierdichting, efficientere verwarming of het slim verwarmen van alleen de gebruikte ruimten in plaats van het hele gebouw. Voor monumentale gebedshuizen vraagt dit om maatregelen die passen bij de monumentale waarden, dus met respect voor het gebouw. Een verduurzamingsadvies helpt u die afweging onderbouwd te maken, met een reeel beeld van kosten en opbrengsten.

Twijfelt u of de labelplicht voor uw gebouw geldt?

De regels rond gebedshuizen, monumenten en herbestemming zijn in 2026 niet altijd eenduidig, zeker niet bij gemengd gebruik of een op handen zijnde verandering van bestemming. Encert brengt voor u in kaart of er een labelplicht geldt, verzorgt indien nodig de opname en de berekening volgens de NTA 8800 en denkt mee over verstandige verduurzaming. Neem vrijblijvend contact met ons op, dan kijken we samen naar uw specifieke situatie.

Meer over dit onderwerp

Een energielabel, meetrapport of berekening nodig? Encert werkt vanuit Den Dolder in ruim 150 plaatsen. Bekijk ons werkgebied of bel 030 410 1070.

Inhoud gecontroleerd en actueel in 2026.