Bij het verbeteren van een energielabel denken de meeste woningeigenaren aan isolatie, glas, zonnepanelen of een warmtepomp. Ventilatie blijft vaak buiten beeld, terwijl het wel degelijk meetelt in de berekening van uw label. In dit artikel leggen we uit hoe ventilatie doorwerkt in het energielabel, welke systemen het meeste effect hebben en waarom ventilatie en isolatie altijd in samenhang bekeken moeten worden.

Waarom ventilatie meetelt in uw energielabel

Een woning moet ventileren om gezond en vochtvrij te blijven. Verse lucht komt binnen, vervuilde en vochtige lucht gaat naar buiten. Het probleem: met die afgevoerde lucht verdwijnt ook warmte. In de winter betekent dat energieverlies, want de warmte die uw verwarming net heeft opgewekt, gaat deels via de ventilatie naar buiten. Dit ventilatieverlies is een van de posten in de energiebalans van uw woning, naast transmissieverlies via muren, dak, vloer en ramen.

Omdat het energielabel het totale energiegebruik van uw woning inschat, telt de manier waarop u ventileert dus mee. Een systeem dat warmte terugwint uit de afgevoerde lucht beperkt dat verlies en werkt daardoor gunstig door in de berekening.

Zo wordt ventilatie meegenomen in de NTA 8800

Sinds 2021 wordt het energielabel berekend volgens de norm NTA 8800. Daarin is het ventilatiesysteem een van de invoergegevens die de energieadviseur tijdens de opname vastlegt. De adviseur kijkt onder meer naar het type systeem, of er warmteterugwinning aanwezig is en of de ventilatie vraaggestuurd wordt geregeld. Deze gegevens bepalen mede de uitkomst van de berekening.

Belangrijk om te weten: het exacte effect op uw label laat zich niet vooraf in een vast aantal punten of labelstappen uitdrukken. Dat hangt af van uw hele woning, van de isolatie tot de warmteopwekking. Ventilatie is een van de factoren die samen de einduitkomst bepalen. Wie een betrouwbare inschatting wil, laat de situatie doorrekenen in plaats van te vertrouwen op vuistregels. Meer over hoe zo’n berekening tot stand komt, leest u op onze pagina over energielabels voor woningen.

Natuurlijke ventilatie versus mechanische ventilatie

Grofweg zijn er een paar veelvoorkomende systemen in Nederlandse woningen:

  • Natuurlijke toevoer met natuurlijke afvoer. Verse lucht komt binnen via roosters en kieren, gebruikte lucht verdwijnt via kanalen en het dak. Eenvoudig, maar zonder warmteterugwinning en lastig te regelen.
  • Natuurlijke toevoer met mechanische afvoer. Een ventilatiebox zuigt lucht af uit keuken, badkamer en toilet. Dit is in veel woningen de standaard. Er is geen warmteterugwinning, maar de afvoer is beter geregeld.
  • Balansventilatie met warmteterugwinning (WTW). Een systeem voert lucht mechanisch aan en af en gebruikt de warmte uit de afgevoerde lucht om de verse lucht voor te verwarmen. Dit beperkt het ventilatieverlies het sterkst.

In de labelberekening scoort een systeem met warmteterugwinning doorgaans gunstiger dan een systeem zonder, omdat een deel van de warmte in de woning blijft. Hoe groot dat voordeel is, verschilt per woning.

Balansventilatie met WTW: het grootste effect

Balansventilatie met WTW wint een aanzienlijk deel van de warmte uit de uitgaande lucht terug en geeft die door aan de binnenkomende verse lucht. Daardoor hoeft uw verwarming minder bij te werken en daalt het berekende energiegebruik. Naast het effect op het label levert een goed werkend WTW-systeem vaak ook meer comfort op: minder tocht en een constantere aanvoer van verse lucht.

Er zijn wel aandachtspunten. Een WTW-systeem verbruikt zelf elektriciteit voor de ventilatoren en vraagt onderhoud, zoals het periodiek vervangen van filters. Slecht onderhouden of verkeerd ingeregelde systemen presteren in de praktijk minder goed dan op papier. Ook bestaat er decentrale WTW, waarbij per ruimte of gevel een klein toestel de warmte terugwint. Dat kan een uitkomst zijn wanneer het aanleggen van kanalen voor een centraal systeem lastig is, bijvoorbeeld bij een bestaande woning.

Vraaggestuurde ventilatie: slimmer regelen

Bij vraaggestuurde ventilatie past het systeem de hoeveelheid lucht aan op de behoefte, bijvoorbeeld op basis van CO2 of vocht. Er wordt dan alleen stevig geventileerd wanneer dat nodig is, zoals tijdens het koken of douchen, en rustiger wanneer er niemand thuis is. Zo wordt onnodig ventilatieverlies beperkt. Ook deze regeling kan gunstig doorwerken in de labelberekening, omdat het gemiddelde verlies lager uitvalt dan bij een systeem dat continu op vol vermogen draait.

Ventilatie, isolatie en luchtdichtheid horen bij elkaar

Ventilatie mag u nooit los zien van isolatie en luchtdichtheid. Naarmate een woning beter geïsoleerd en luchtdichter wordt, gaat er minder warmte ongecontroleerd verloren via kieren. Dat is goed voor het label, maar het maakt gecontroleerde ventilatie juist belangrijker. Een goed geïsoleerde, kierdichte woning zonder passende ventilatie kan namelijk vochtproblemen en een slechtere luchtkwaliteit krijgen.

De verstandige route is daarom om isolatie, luchtdichtheid en ventilatie in samenhang te plannen. Wilt u weten welke maatregelen in uw situatie het meeste opleveren en in welke volgorde, dan helpt een verduurzamingsadvies voor woningen u om gerichte keuzes te maken. Bij een verbouwing kan bovendien een aparte ventilatieberekening nodig zijn; die valt onder de bouwbesluitberekeningen.

Wat betekent dit voor uw labelstap?

Ventilatie is zelden op zichzelf de maatregel die u van het ene label naar het andere tilt. Vaker is het een ondersteunende factor die, samen met isolatie en een efficiënte warmteopwekking, het verschil maakt. Voor woningen die al goed geïsoleerd zijn, kan een overstap naar balansventilatie met WTW net dat extra zetje geven. Voor slecht geïsoleerde woningen ligt de grootste winst meestal eerst bij de schil.

Omdat het effect sterk afhangt van uw specifieke woning, is het verstandig geen aannames te doen over de labelstap die een nieuw ventilatiesysteem zou opleveren. Een adviseur kan dit voor uw situatie doorrekenen en meenemen in een totaalplan.

Laat u adviseren door Encert

Wilt u weten hoe uw ventilatiesysteem meetelt in uw energielabel, of overweegt u te investeren in balansventilatie of WTW? De adviseurs van Encert bekijken uw woning in samenhang: isolatie, luchtdichtheid, ventilatie en installaties. Zo weet u welke stappen daadwerkelijk lonen. Neem contact met ons op voor een energielabel of een persoonlijk verduurzamingsadvies.

Meer over dit onderwerp

Een energielabel, meetrapport of berekening nodig? Encert werkt vanuit Den Dolder in ruim 150 plaatsen. Bekijk ons werkgebied of bel 030 410 1070.