Bouwt of verbouwt u een woning of een klein bedrijfspand? Dan krijgt u mogelijk te maken met de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, kortweg de Wkb. Deze wet verandert de manier waarop de bouwkwaliteit in Nederland wordt gecontroleerd. In dit artikel leggen we uit wat de Wkb inhoudt, voor welke bouwwerken hij in 2026 geldt, wat de stand van zaken is rond verbouwingen en wat dit betekent voor de berekeningen die u bij uw bouwplan nodig heeft.
Wat is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen?
De Wkb is op 1 januari 2024 in werking getreden, tegelijk met de Omgevingswet. Het doel van de wet is een betere bouwkwaliteit en een sterkere positie voor de opdrachtgever. De kern is een verschuiving van het toezicht. Waar vroeger de gemeente vooraf toetste of een bouwplan aan de technische voorschriften voldeed, controleert nu een onafhankelijke partij, de kwaliteitsborger, tijdens en na de bouw of het gebouw daadwerkelijk aan de eisen voldoet.
Wat verandert er ten opzichte van de oude situatie?
Vroeger beoordeelde de gemeente uw bouwplan bij de vergunningaanvraag op papier en voerde zij tijdens de bouw beperkt toezicht uit. Onder de Wkb is dat anders geregeld. De technische toets is losgekoppeld van de vergunning en wordt uitgevoerd door een private kwaliteitsborger die met een toegelaten instrument werkt. Deze borger volgt het hele bouwproces, van ontwerp tot oplevering, en beoordeelt of het bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische regels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl. Naast deze publiekrechtelijke kant zijn ook enkele privaatrechtelijke regels aangescherpt, zoals een verzwaarde aansprakelijkheid van de aannemer voor gebreken die pas na de oplevering aan het licht komen.
Voor welke bouwwerken geldt de Wkb in 2026?
De Wkb wordt stapsgewijs ingevoerd. Op dit moment geldt de wet alleen voor bouwwerken in de laagste risicocategorie, gevolgklasse 1. Daaronder vallen onder meer grondgebonden eengezinswoningen, kleinere bedrijfspanden en bedrijfshallen van beperkte omvang, en vergelijkbare, relatief eenvoudige bouwwerken. Complexere en risicovollere gebouwen, zoals appartementencomplexen, scholen en ziekenhuizen, vallen nog niet onder de Wkb. De bedoeling is dat na een evaluatie, voorzien in 2027, ook gevolgklasse 2 en 3 volgen. Wanneer dat precies gebeurt, is nog niet vastgelegd.
Nieuwbouw valt eronder, verbouw voorlopig nog niet
Een belangrijk punt voor 2026: de Wkb geldt op dit moment alleen voor nieuwbouw in gevolgklasse 1. De invoering voor verbouwingen is uitgesteld. Oorspronkelijk zou de kwaliteitsborging voor verbouwactiviteiten op 1 juli 2025 ingaan, maar dat is niet doorgegaan. Eind 2024 heeft de minister besloten om verbouwingen voorlopig buiten de Wkb te houden, totdat duidelijk is dat het systeem voor verbouw voldoende kwaliteit tegen redelijke kosten oplevert. Er is nog geen definitieve nieuwe ingangsdatum. Verbouwt u dus in 2026 een woning, dan valt dat naar de huidige stand van zaken nog niet onder de kwaliteitsborging van de Wkb. Omdat dit beleid kan wijzigen, adviseren wij om bij twijfel de actuele situatie te checken bij uw gemeente of adviseur.
Zo verloopt een project onder de Wkb, stap voor stap
Bouwt u nieuw in gevolgklasse 1, dan ziet het proces er in grote lijnen zo uit. U schakelt een kwaliteitsborger in die met een toegelaten instrument werkt. Voor de start van de bouw dient u een bouwmelding in bij de gemeente, uiterlijk vier weken van tevoren, met daarbij een risicobeoordeling en een borgingsplan. Tijdens de bouw controleert de kwaliteitsborger of het werk volgens de regels wordt uitgevoerd. Na afloop, uiterlijk twee weken voor ingebruikname, volgt een gereedmelding met een opleverdossier en een verklaring van de kwaliteitsborger dat het bouwwerk naar verwachting voldoet aan de bouwtechnische voorschriften. Zonder die positieve verklaring en gereedmelding mag het gebouw niet in gebruik worden genomen.
Wat betekent de Wkb voor uw bouwbesluitberekeningen?
De verschuiving van het toezicht verandert niets aan de inhoudelijke eisen. Uw bouwwerk moet nog steeds voldoen aan de technische voorschriften uit het Bbl, en dat moet u kunnen aantonen. De kwaliteitsborger wil onderbouwing zien, en daar spelen berekeningen een centrale rol. Denk aan de energieprestatie via de BENG-eisen, de ventilatieberekening, de daglichtberekening, de constructieberekening en de milieuprestatieberekening. Onder de Wkb worden deze onderbouwingen belangrijker dan ooit, omdat ze onderdeel worden van het dossier waarop de borger zijn verklaring baseert. Kloppende, goed gedocumenteerde bouwbesluitberekeningen voorkomen vertraging en discussie bij de gereedmelding. Bekijk ook onze uitleg over de BENG-eisen voor nieuwbouw in 2026 en over wat een bouwbesluitberekening kost.
De Wkb en bedrijfspanden
Ook kleinere, eenvoudige bedrijfspanden kunnen onder gevolgklasse 1 vallen. Laat u een bedrijfshal of een kleiner bedrijfsgebouw nieuw bouwen, dan geldt dezelfde route met bouwmelding, kwaliteitsborger en gereedmelding. Voor bedrijfspanden komen daar vaak extra aandachtspunten bij, zoals de energieprestatie en de plannen voor verduurzaming op langere termijn. Wilt u bij nieuwbouw of een grotere ingreep direct een toekomstbestendige keuze maken, dan helpt een verduurzamingsadvies u om energie-eisen en kosten slim op elkaar af te stemmen. Houd er rekening mee dat ook zonder Wkb een geldig energielabel verplicht kan zijn bij verkoop of verhuur van een pand.
Waar moet u op letten?
De belangrijkste aandachtspunten op een rij. Ga bij de start van uw plan na of uw bouwwerk in gevolgklasse 1 valt en of het om nieuwbouw of verbouw gaat, want dat bepaalt of de Wkb nu al van toepassing is. Schakel op tijd een kwaliteitsborger in, want die moet vanaf het begin betrokken zijn. Zorg dat uw technische onderbouwing en berekeningen op orde en actueel zijn. En bereid het opleverdossier voor als een levend document, niet als een formaliteit achteraf. Omdat de regelgeving nog in ontwikkeling is, is het verstandig om de actuele stand van zaken te verifieren, zeker rond de invoering voor verbouw.
Encert helpt u met de onderbouwing
De Wkb maakt correcte en goed gedocumenteerde berekeningen belangrijker dan ooit. Encert verzorgt de bouwbesluitberekeningen en de energieprestatie-onderbouwing die de kwaliteitsborger nodig heeft, voor zowel woningen als bedrijfspanden. Wilt u weten welke berekeningen uw bouwplan vraagt, of heeft u ondersteuning nodig bij de onderbouwing? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek of een offerte op maat.
Let op: de regels rond de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen kunnen veranderen, en de invoering voor verbouwingen is nog niet definitief. De informatie in dit artikel is gebaseerd op de stand van zaken in 2026. Raadpleeg voor uw specifieke situatie altijd uw gemeente of een adviseur.
Inhoud gecontroleerd en actueel in 2026.